Badanie słuchu u dziecka w wieku szkolnym — kiedy jest i co zrobić z wynikiem

Problemy ze słuchem u dziecka szkolnego przez długi czas potrafią pozostawać niezauważone. Dziecko rzadko samo mówi, że gorzej słyszy — za to pojawiają się trudności z czytaniem ze zrozumieniem, pisaniem ze słuchu czy z koncentracją w klasie, które łatwo pomylić z problemami wychowawczymi lub trudnościami w nauce. Dlatego tak ważny jest systematyczny przesiew, który działa jak sito — pozwala wychwycić problem, zanim zdąży narobić szkód edukacyjnych.

Kto i kiedy sprawdza słuch ucznia

Za profilaktyczną opiekę zdrowotną nad uczniami odpowiada pielęgniarka szkolna lub higienistka szkolna. Testy przesiewowe — w tym orientacyjne badanie słuchu — przeprowadzane są w terminach badań bilansowych, czyli podczas regularnych wizyt, na których sprawdzany jest ogólny stan zdrowia dziecka.

Zgodnie z informacjami Ministerstwa Zdrowia bilanse zdrowia dzieci i młodzieży odbywają się m.in.:

• przed wejściem do szkoły podstawowej (roczne obowiązkowe przygotowanie przedszkolne lub klasa I),
• w klasie III szkoły podstawowej,
• w klasie VII szkoły podstawowej,
• w klasie I szkoły ponadpodstawowej,
• w ostatniej klasie szkoły ponadpodstawowej (do 19. roku życia).

Wyniki trafiają do karty zdrowia ucznia. Jak opisuje pacjent.gov.pl, do zadań pielęgniarki należy wykonywanie i interpretowanie testów przesiewowych — w tym badania słuchu i wzroku — oraz informowanie rodziców o wynikach.

Szczegółowy zakres badań bilansowych i testów przesiewowych reguluje rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą. Warto mieć je na uwadze jako punkt odniesienia przy rozmowie z wychowawcą lub pielęgniarką szkolną.

Jak wygląda przesiewowe badanie słuchu

Standardową metodą w warunkach szkolnych jest orientacyjne badanie słuchu szeptem. Polega na tym, że dziecko staje bokiem do badającego w odległości kilku metrów, zasłania jedno ucho, a zadaniem jest powtórzenie szeptanych słów lub cyfr. Badanie jest szybkie i nie wymaga sprzętu, ale ma ograniczenia — nie wykrywa selektywnych ubytków słuchu w określonych częstotliwościach.

Pełniejszą metodą jest audiometria tonalna, w której sprawdzany jest próg słyszenia osobno dla różnych częstotliwości. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji rekomenduje audiometrię tonalną jako badanie pierwszego wyboru w przesiewie słuchu u dzieci powyżej 3. roku życia. Niektóre województwa realizują takie programy regionalnie. Według opinii AOTMiT z 2025 roku województwo mazowieckie zaplanowało na lata 2026–2028 program badań przesiewowych wzroku i słuchu dla uczniów klas pierwszych szkół podstawowych, obejmujący otoskopię, otoemisje akustyczne oraz pełną audiometrię tonalną.

Nie wszyscy uczniowie trafiają do takich programów. Na poziomie ogólnopolskim standardem pozostaje test szeptem wykonywany przez pielęgniarkę szkolną.

Objawy, które powinny zwrócić uwagę rodzica

Z danych NFZ i kontroli państwowych wynika, że znaczna część profilaktycznych badań przesiewowych w szkołach nie jest realizowana w wymaganym terminie. Oznacza to, że nie każde dziecko jest automatycznie badane w przewidzianym czasie. Warto więc wiedzieć, jakie sygnały mogą wskazywać na problem ze słuchem.

Niepokojące może być:

• częste proszenie o powtarzanie lub odpowiadanie „co?”, „słucham?”,
• głośne nastawianie telewizora lub zbliżanie się do źródła dźwięku,
• obserwowanie twarzy rozmówcy w sposób wyraźnie intensywniejszy niż rówieśnicy,
• trudności z pisaniem ze słuchu lub rozumieniem poleceń nauczyciela,
• niewyraźna mowa z gubieniem końcówek wyrazów,
• ubogi zasób słownictwa lub kłopoty ze zrozumieniem tekstu czytanego.

Każdy z tych sygnałów — szczególnie jeśli utrzymuje się i nie ma innego wyjaśnienia — to powód do rozmowy z lekarzem POZ.

Co dalej przy podejrzeniu problemu

Gdy pielęgniarka szkolna stwierdzi nieprawidłowości w badaniu przesiewowym słuchu, informuje rodziców i — w zależności od obrazu klinicznego — może zalecić konsultację u specjalisty. Kierunek zależy od podejrzewanej przyczyny:

Laryngolog — gdy istnieje podejrzenie choroby ucha środkowego. Najczęstszą przyczyną niedosłuchu u dzieci szkolnych jest wysięk w uchu środkowym (wysiękowe zapalenie ucha, tzw. „klej w uchu”). Jak opisuje mp.pl, jeśli wysięk utrzymuje się powyżej 3 miesięcy i towarzyszą mu problemy ze słyszeniem, lekarz rozważa leczenie zabiegowe.

Poradnia audiologiczna — wskazana szczególnie u dzieci przyjmujących leki ototoksyczne, po urazie głowy, z nawracającymi zakażeniami górnych dróg oddechowych, a także u tych, u których pojawiły się zaburzenia mowy lub artykulacji.

Poradnia foniatryczna — gdy do problemów ze słuchem dołączają zaburzenia głosu.

Skierowanie do każdego z tych specjalistów wystawia lekarz POZ. Nie trzeba czekać na wynik szkolnego przesiewu — jeśli rodzic obserwuje niepokojące sygnały, może skontaktować się z lekarzem rodzinnym w dowolnym momencie.

Co warto pamiętać jako rodzic

Szkolny przesiew słuchu jest zalecany, ale nie gwarantowany — system ma luki. Kilka praktycznych kroków:

• Zapytaj pielęgniarkę szkolną, kiedy zaplanowany jest bilansy dla klasy dziecka i co obejmuje.
• Porównaj z harmonogramem — bilansy powinny odbywać się w klasach I, III i VII szkoły podstawowej oraz w klasie I szkoły ponadpodstawowej.
• Nie czekaj na bilansy, jeśli masz obserwacje niepokojące w zachowaniu dziecka — lekarz POZ może wystawić skierowanie do specjalisty w każdej chwili.
• Pamiętaj o ciągłości: badanie słuchu noworodka odbywa się automatycznie w szpitalu — szczegóły opisano w artykule Badania przesiewowe noworodka — słuch i bibuła. W kolejnych latach szkolnych odpowiedzialność za realizację przesiewu spoczywa już na szkole i na rodzicach.

Więcej o tym, jakie badania są wykonywane podczas wizyt bilansowych u dzieci, znajdziesz w artykule Bilans zdrowia dziecka — bezpłatny przegląd zdrowia w POZ. Z kolei analogiczna profilaktyka wzroku u uczniów opisana jest w artykule Wady wzroku u dzieci — kiedy do okulisty i co przysługuje w NFZ.

Pamiętaj: treści mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli obserwujesz u dziecka objawy mogące wskazywać na problemy ze słuchem, skontaktuj się z lekarzem POZ — może skierować dziecko do odpowiedniego specjalisty.