Cukrzyca ciążowa — czym jest test OGTT i jak się do niego przygotować

Cukrzyca ciążowa to zaburzenie gospodarki cukrowej, które pojawia się lub jest wykrywane po raz pierwszy w trakcie ciąży. Nie boli i zazwyczaj nie daje wyraźnych objawów — jedynym pewnym sposobem jej wykrycia jest badanie krwi. Właśnie dlatego między 24. a 28. tygodniem ciąży każda ciężarna powinna wykonać doustny test tolerancji glukozy, znany jako OGTT lub potocznie „krzywa cukrowa”.

Kto powinna wykonać test OGTT?

Test OGTT jest badaniem przesiewowym zalecanym kobietom w ciąży, u których nie stwierdzono wcześniej cukrzycy — obowiązek ten wynika ze standardów opieki okołoporodowej obowiązujących w Polsce.

Szczególnie ważne jest, żeby nie pominąć badania, jeśli dotyczy Cię co najmniej jeden z czynników ryzyka cukrzycy ciążowej:

• otyłość lub nadwaga (BMI ≥ 30 kg/m²)
• cukrzyca ciążowa w poprzedniej ciąży
• urodzenie dziecka o masie powyżej 4 kg w poprzedniej ciąży
• cukrzyca typu 2 u bliskiej osoby — mamy, siostry, ojca

Jeśli którykolwiek z tych czynników dotyczy Ciebie, lekarz może zlecić wcześniejszą ocenę glikemii — już w pierwszym trymestrze. O badaniach, które warto wykonać jeszcze przed zajściem w ciążę, piszę osobno w artykule Badania przed ciążą — co sprawdzić, zanim zaczniesz starania.

Dlaczego test jest tak ważny? Bo cukrzyca ciążowa jest efektem zmian hormonalnych, które zaburzają wytwarzanie i działanie insuliny — i bez badania nie ma innego sposobu, by o niej wiedzieć.

Jak wygląda test OGTT krok po kroku?

Test trwa około 2 godzin i polega na trzykrotnym pobraniu krwi:

1. Pobranie krwi na czczo — pierwsze pobranie przed wypiciem roztworu glukozy.
2. Wypicie roztworu — pijesz 75 g glukozy rozpuszczonej w około 300 ml wody. Roztwór jest bardzo słodki, musisz go wypić powoli w ciągu kilku minut.
3. Kolejne pobrania krwi — po 1 godzinie i po 2 godzinach od wypicia roztworu.

Przez całe 2 godziny pozostajesz w przychodni i siedzisz spokojnie — spacer, aktywność fizyczna lub jedzenie w tym czasie mogą zniekształcić wyniki. Wyniki interpretuje lekarz prowadzący ciążę.

Jak się przygotować do badania?

Kilka zasad, o których warto wiedzieć wcześniej:

• Przez 8–12 godzin przed badaniem nie jedz i nie pij nic poza wodą. Badanie jest zawsze pobierane rano na czczo.
• W dniach poprzedzających test jedz normalnie — nie stosuj żadnej specjalnej diety ani głodówki. Restrykcyjne odżywianie przed testem może fałszywie zaniżyć wyniki i sprawić, że GDM zostanie przeoczona.
• Jeśli przyjmujesz leki, zapytaj lekarza, czy masz je wziąć przed badaniem.
• Weź ze sobą coś do picia i lekkiego jedzenia na po teście — przydatne, gdy spędzasz 2 godziny w poczekalni.

Pełne informacje o przygotowaniu i procedurze badania znajdziesz na stronie pacjent.gov.pl.

Co oznacza nieprawidłowy wynik?

Nieprawidłowy wynik testu OGTT to informacja, która pozwala wdrożyć odpowiednie postępowanie — nie wyrok. Cukrzyca ciążowa w większości przypadków dobrze reaguje na zmianę stylu życia.

Lekarz omówi z Tobą dalszy plan, który może obejmować:

• Zmianę diety — 5–6 mniejszych posiłków dziennie, wybieranie węglowodanów złożonych, ograniczenie cukrów prostych, unikanie słodkich napojów i produktów o wysokim indeksie glikemicznym.
• Regularne samodzielne pomiary glukozy glukometrem w domu, według schematu ustalonego przez lekarza.
• Wizyty u diabetologa — w razie potrzeby.
• W części przypadków konieczne jest leczenie insuliną — decyzję podejmuje lekarz na podstawie Twoich wyników.

Ważne: nie zmieniaj diety radykalnie bez konsultacji z lekarzem lub dietetykiem klinicznym. Zbyt restrykcyjna dieta w ciąży może wpłynąć na prawidłowy rozwój dziecka.

Dlaczego nieprawidłowe wyniki są groźne?

Podwyższony poziom glukozy we krwi matki przenika przez łożysko i trafia do organizmu dziecka. Konsekwencje nieleczonej cukrzycy ciążowej mogą dotyczyć obu stron.

Dla dziecka:

• makrosomia — dziecko rośnie zbyt szybko i może ważyć przy urodzeniu ponad 4–4,5 kg
• ryzyko hipoglikemii (niskiego poziomu cukru) bezpośrednio po urodzeniu
• wyższe ryzyko otyłości i cukrzycy w późniejszym życiu

Dla matki:

• wyższe ryzyko cięcia cesarskiego
• nadciśnienie ciążowe
• istotnie wyższe ryzyko cukrzycy typu 2 w przyszłości — nawet po tym, jak cukrzyca ciążowa ustępuje po porodzie

Więcej o konsekwencjach zdrowotnych GDM dla matki i dziecka opisuje Akademia NFZ.

Co po porodzie?

W zdecydowanej większości przypadków cukrzyca ciążowa ustępuje samoistnie po porodzie. To jednak nie oznacza, że temat całkowicie znika.

Kobiety, u których rozpoznano GDM, mają istotnie wyższe ryzyko nawrotu cukrzycy ciążowej w kolejnej ciąży oraz rozwoju cukrzycy typu 2 w ciągu następnych lat. Dlatego po porodzie zaleca się:

• kontrolny test OGTT po 6–12 tygodniach od rozwiązania
• regularne badanie glukozy co roku w ramach profilaktyki cukrzycy

O tym, jak wykonać badanie glukozy profilaktycznie już po ciąży, piszę w artykule Glukoza na czczo — badanie profilaktyki cukrzycy w programie Moje Zdrowie.

Pamiętaj: treści mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli w ciąży odczuwasz nadmierną pragnienie, częste oddawanie moczu, nagłe pogorszenie samopoczucia lub mroczki przed oczami — skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem prowadzącym lub zgłoś się na izbę przyjęć.