Kolonoskopia — jak często powtarzać badanie i kiedy nie czekać

Rak jelita grubego to jeden z najczęstszych nowotworów złośliwych na świecie — dane WHO wskazują na 1,9 miliona nowych zachorowań i niemal 900 tysięcy zgonów w 2022 roku. Badania przesiewowe, w tym kolonoskopia, redukują zarówno liczbę zachorowań (przez wczesne usuwanie polipów), jak i śmiertelność. Po pierwszym badaniu z prawidłowym wynikiem pojawia się naturalne pytanie: kiedy znów na kolonoskopię? Odpowiedź nie jest taka sama dla każdego.

Prawidłowy wynik — dziesięcioletni interwał w programie NFZ

Bezpłatna kolonoskopia w programie NFZ jest dostępna dla osób w określonym wieku (szczegóły w sekcji poniżej), które nie miały kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat. Jeśli badanie nie wykazało żadnych zmian — polipów, stanów zapalnych ani innych nieprawidłowości — kolejne badanie przesiewowe w ramach programu staje się dostępne po upływie dziesięciu lat.

Dziesięcioletni odstęp wynika z wiedzy o naturalnym przebiegu zmian w jelicie grubym. Bezpłatna kolonoskopia NFZ jest badaniem przesiewowym dla osób bez objawów — jej celem jest wykrycie zmian, zanim staną się groźne. Prawidłowy wynik oznacza, że w momencie badania jelito jest bez nieprawidłowości, ale nie daje gwarancji na całe życie. Styl życia i czynniki ryzyka nadal mają znaczenie. Po badaniu zachęcaj bliskich w wieku kwalifikacyjnym do skorzystania z programu — kolonoskopia jest bezpłatna i nie wymaga skierowania.

Jeśli znaleziono polipy — termin ustala lekarz

Jeżeli w trakcie kolonoskopii usunięto polipy, interwał do kolejnego badania jest inny niż dziesięć lat. Zależy od liczby, wielkości i budowy histologicznej usuniętych polipów — lekarz gastroenterolog poda termin kontroli wraz z wynikiem badania. Nie należy ustalać tego terminu samodzielnie ani na podstawie ogólnych zaleceń z internetu. Szczegółowe informacje o tym, co oznacza wynik z polipem i czego oczekiwać po zabiegu, znajdziesz w artykule Polip jelita grubego — co oznacza wynik po kolonoskopii.

Kiedy nie czekać na wyznaczony termin

Dziesięcioletni spokój po prawidłowym wyniku dotyczy wyłącznie profilaktycznego badania przesiewowego u osób bez objawów. Nie obowiązuje, gdy pojawią się niepokojące sygnały. Skontaktuj się z lekarzem POZ lub gastroenterologiem, jeśli zauważysz:

• krew w stolcu lub smoliste, ciemne stolce;
• zmianę rytmu wypróżnień trwającą ponad cztery tygodnie — zaparcia, biegunki lub ich naprzemienne występowanie;
• niewyjaśnioną utratę masy ciała bez zmiany diety i aktywności;
• ból lub dyskomfort w jamie brzusznej, zwłaszcza po lewej stronie;
• uczucie niepełnego wypróżnienia, które nie ustępuje po wizycie w toalecie;
• niedokrwistość niedoboru żelaza bez innej ustalonej przyczyny.

Objawy alarmowe wymagają diagnostyki niezwłocznie — niezależnie od daty poprzedniej kolonoskopii. Lekarz zdecyduje, czy konieczna jest szybka kolonoskopia diagnostyczna czy inny rodzaj badania.

Jak ponownie skorzystać z bezpłatnej kolonoskopii NFZ

Program badań przesiewowych raka jelita grubego NFZ jest dostępny bez skierowania. Kwalifikują się:

• osoby 50–65 lat (obie płcie), które nie miały kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat;
• osoby 40–49 lat, jeśli u krewnego pierwszego stopnia (rodzic, rodzeństwo) rozpoznano raka jelita grubego.

Listę placówek realizujących program można sprawdzić w wyszukiwarce NFZ pod adresem gsl.nfz.gov.pl/GSL/GSL/ProgramyProfilaktyczne. Dla uczestników programu badanie jest bezpłatne — trwa 15–40 minut i jest wykonywane w znieczuleniu. W trakcie lekarz może pobrać wycinki lub usunąć polipy do 15 mm. Wynik i zalecenia co do kolejnej wizyty otrzymuje się po badaniu.

Zanim pojedziesz na kolonoskopię, warto zapoznać się z zasadami przygotowania — informacje o diecie i środku przeczyszczającym znajdziesz w artykule Jak przygotować się do kolonoskopii — dieta i oczyszczanie jelit.

Badania przesiewowe a styl życia — co jeszcze ma znaczenie

Według danych WHO do modyfikowalnych czynników ryzyka raka jelita grubego należą: dieta bogata w przetworzone mięso i czerwone mięso, niska aktywność fizyczna, nadwaga i otyłość, palenie tytoniu oraz spożywanie alkoholu. Kolonoskopia wykrywa zmiany, ale nie eliminuje przyczyn ich powstawania. Regularne badanie warto łączyć ze zmianami w stylu życia zmniejszającymi ryzyko.

Pamiętaj: treści na tej stronie mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli masz objawy sugerujące chorobę jelita grubego lub wątpliwości co do terminu kolejnego badania, skontaktuj się z lekarzem POZ lub gastroenterologiem.