· Monika Ślusarczyk · Bilanse zdrowia · 3 min read
Retinopatia cukrzycowa — kiedy i jak często badać dno oka
Cukrzyca niszczy naczynia siatkówki zanim pojawią się objawy. Sprawdź, kiedy zrobić pierwsze badanie dna oka po rozpoznaniu cukrzycy i jak często je powtarzać, by uchronić wzrok.
Cukrzyca niszczy małe naczynia krwionośne w całym ciele — w tym te, które odżywiają siatkówkę. Retinopatia cukrzycowa przez lata może rozwijać się bez żadnych objawów: bez bólu, bez pogorszenia widzenia, bez żadnego sygnału alarmowego. Gdy wzrok zaczyna szwankować, uszkodzenia bywają już bardzo zaawansowane. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), retinopatia cukrzycowa jest jedną z pięciu głównych przyczyn utraty wzroku na świecie.
Dobra wiadomość: jedno badanie dna oka u okulisty pozwala wykryć zmiany odpowiednio wcześnie — zanim staną się trwałe. Poniżej: kiedy warto je wykonać i jak często wracać na kontrolę.
Co dzieje się w oku, gdy masz cukrzycę
Wysoki poziom glukozy we krwi stopniowo uszkadza ściany drobnych naczyń włosowatych siatkówki. Naczynia zaczynają przeciekać, tworzyć mikrotętniaki i obrzęki, a w późnych stadiach — nieprawidłowo się namnażać. To ostatnie stadium, retinopatia proliferacyjna, niesie największe ryzyko nagłego pogorszenia widzenia lub odklejenia siatkówki.
Przez długi czas te zmiany są niewidoczne dla chorego, bo siatkówka nie ma receptorów bólowych. Badanie dna oka to jedyny sposób, żeby je wykryć zanim wyrządzą nieodwracalne szkody.
Kiedy zrobić pierwsze badanie dna oka
Termin pierwszego badania zależy od typu cukrzycy. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne określa to precyzyjnie w swoich Zaleceniach Klinicznych:
- Cukrzyca typu 2: badanie dna oka wykonuje się zaraz po postawieniu diagnozy. Cukrzyca typu 2 często pozostaje nierozpoznana przez wiele lat — w chwili wykrycia zmiany w siatkówce mogą być już obecne.
- Cukrzyca typu 1: pierwsze badanie po 5 latach od zachorowania. Wyjątek: wiek dojrzewania — u nastolatków zaleca się ocenę siatkówki wcześniej, krótko po rozpoznaniu.
Jeśli właśnie usłyszałeś lub usłyszałaś diagnozę cukrzycy, temat badania dna oka warto poruszyć podczas jednej z pierwszych wizyt u lekarza POZ lub diabetologa.
Jak często powtarzać badanie
Częstotliwość kolejnych wizyt ustala okulista na podstawie wyników — im wcześniej wychwycone zmiany, tym dłuższe przerwy między kontrolami. Zasady z Zaleceń PTD:
Siatkówka bez zmian w dwóch kolejnych badaniach:
- cukrzyca typu 1 → kontrola co 2 lata,
- cukrzyca typu 2 z dobrą kontrolą metaboliczną → co 2–3 lata.
Gdy pojawią się zmiany:
- retinopatia nieproliferacyjna łagodna lub umiarkowana → co 6–12 miesięcy,
- retinopatia nieproliferacyjna ciężka → co 3–6 miesięcy.
Odrębna zasada dotyczy kobiet planujących ciążę lub będących w ciąży. Kobiety z cukrzycą powinny wykonać badanie dna oka przed ciążą lub w pierwszym trymestrze, a następnie powtarzać je w każdym trymestrze i przez rok po porodzie.
Jak wygląda badanie dna oka
Badanie przeprowadza okulista — nie optyk ani optometrysta. Zaczyna się od zakropienia oczu środkiem rozszerzającym źrenicę. Dzięki temu lekarz dokładnie ocenia siatkówkę i naczynia krwionośne wewnątrz oka przez specjalną soczewkę.
Samo badanie jest bezbolesne i trwa kilka minut. Warto wiedzieć, że po zakropleniu widzenie bywa zamazane przez 2–4 godziny — lepiej nie planować jazdy samochodem bezpośrednio po wizycie i zabrać ze sobą okulary przeciwsłoneczne.
Co możesz zrobić, żeby chronić siatkówkę między wizytami
Badanie dna oka pozwala wykryć retinopatię, ale głównym czynnikiem hamującym jej postęp jest wyrównanie cukrzycy. Im lepsza kontrola poziomu glukozy i hemoglobiny glikowanej (HbA1c), tym wolniej rozwijają się zmiany w siatkówce. O tym, co mówi wynik HbA1c i kiedy warto go zlecić w ramach kontroli cukrzycy, przeczytasz w moim wpisie o hemoglobinie glikowanej HbA1c.
Co jeśli lekarz nie skierował Cię do okulisty
Masz pełne prawo poprosić lekarza POZ lub diabetologa o skierowanie do poradni okulistycznej. Wizyta w ramach AOS (Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej) jest bezpłatna dla ubezpieczonych. Wystarczy skierowanie — bez dodatkowych kosztów.
Jeśli chcesz się dowiedzieć, jakie inne profilaktyczne badania wzroku przysługują dorosłym w NFZ — sprawdź wpis o badaniach okulistycznych dla dorosłych i pomiarze ciśnienia wewnątrzgałkowego.
Pamiętaj: Treści na tej stronie mają charakter wyłącznie edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli masz cukrzycę i nie byłaś lub nie byłeś jeszcze u okulisty — porozmawiaj o tym z lekarzem POZ. Skierowanie na badanie dna oka to standardowy element opieki nad osobą z cukrzycą.
