Zaproszenie na mammografię z NFZ — co zrobić krok po kroku

Program Profilaktyki Raka Piersi NFZ zaprasza kobiety między 45. a 74. rokiem życia na bezpłatną mammografię co dwa lata — bez skierowania od lekarza. Zaproszenie trafia listem lub SMS-em. Poniżej praktyczny przewodnik: od odebrania koperty do odbioru wyniku.

Kto dostaje zaproszenie i co z nim zrobić

W Polsce od 1 listopada 2023 roku bezpłatna mammografia przysługuje kobietom w wieku 45–74 lata, raz na dwa lata, bez skierowania od lekarza POZ ani specjalisty.

Zaproszenia imienne wysyłane są przez NFZ — jeśli pismo dotarło do Ciebie, wystarczy zadzwonić do wybranej placówki i umówić termin. Zaproszenie jest sygnałem, że kwalifikujesz się do programu — nie jest obowiązkowe, ale warto z niego skorzystać.

Nie dostałaś listu? Masz prawo do badania niezależnie od zaproszenia. Kobiety w przedziale wiekowym 45–74 lata mogą same zgłosić się do dowolnej placówki realizującej program — bez czekania na pismo.

Jak znaleźć placówkę i umówić termin

Placówki realizujące Program Profilaktyki Raka Piersi można znaleźć przez:

1. Wyszukiwarkę na stronie NFZ — wpisz miasto lub kod pocztowy.
2. Ogólnopolską Infolinię NFZ pod numerem 800 190 590 (bezpłatna, czynna całą dobę).
3. Internetowe Konto Pacjenta (IKP) — ikp.gov.pl pozwala umówić wizytę online.
4. Telefon bezpośrednio do wybranej przychodni lub centrum diagnostyki z umową NFZ.

Przy umawianiu warto mieć pod ręką PESEL i pytać wprost o „bezpłatną mammografię w ramach Programu Profilaktyki Raka Piersi NFZ”.

Jak się przygotować — dzień badania

Kilka praktycznych wskazówek przed wyjściem z domu:

• Dezodorant i kosmetyki pod pachami — odłóż na bok. Preparaty zawierające metale (cynk, aluminium) mogą zostawiać ślady na zdjęciu i utrudniać jego odczyt — zostaw dezodorant, puder i balsam na po badaniu.
• Termin a cykl miesięczny. Jeśli jeszcze miesiączkujesz, wygodniej jest umawiać mammografię po menstruacji — piersi są wtedy mniej tkliwe. Nie jest to wymóg bezwzględny, ale może zmniejszyć dyskomfort.
• Odzież. Wygodne, łatwe do zdjęcia ubranie na górze — badanie wymaga rozebrania do pasa.
• Co zabrać ze sobą: dowód tożsamości (dowód osobisty lub paszport) oraz poprzednie mammografie i opisy wyników, jeśli takie masz. Zdjęcia z poprzednich lat pozwalają radiologowi porównać zmiany w czasie.

Jak wygląda samo badanie

Mammografia trwa zwykle 15–20 minut. Badanie wykonuje technolog elektroradiolog w gabinecie wyposażonym w mammograf.

Procedura wygląda następująco:

1. Każda pierś jest badana osobno.
2. Pierś jest układana na płycie detektora i lekko uciskana przez drugą płytę — ucisk trwa kilka sekund. Dla większości kobiet jest nieprzyjemny, ale nie bolesny.
3. Wykonywane są dwa zdjęcia na pierś: w projekcji góra–dół i bocznej.
4. Po badaniu można od razu się ubrać i wrócić do normalnych zajęć.

Ucisk jest konieczny — zapewnia wyraźny obraz i zmniejsza dawkę promieniowania.

Co po badaniu — jak odebrać wyniki

Wynik mammografii skryningowej jest opisywany przez lekarza-radiologa i przesyłany:

• Listownie — na adres podany przy rejestracji.
• Przez IKP — jeśli placówka udostępnia wyniki elektronicznie.

Opis wyniku jest przygotowywany według skali BIRADS (Breast Imaging Reporting and Data System) — kategorii 1–6, gdzie BIRADS 1 i 2 oznaczają wynik bez niepokojących zmian.

Jeśli zostaniesz wezwana na dodatkowe badanie (USG piersi, powiększona mammografia, biopsja) — to nie jest automatycznie diagnoza raka. Wezwanie na pogłębioną diagnostykę zdarza się u części kobiet po skryningu i oznacza, że obraz wymaga dokładniejszej oceny. Dalszy plan ustala lekarz ginekolog lub specjalista ds. chorób piersi.

Czas oczekiwania na wynik — zazwyczaj kilka tygodni. Jeśli po 4 tygodniach nie ma listu ani informacji w IKP, warto zadzwonić do placówki i zapytać o status.

Czy mogę skorzystać, jeśli nie dostałam zaproszenia lub mam implanty?

• Brak zaproszenia — nie blokuje udziału w programie. Wystarczy zgłosić się do placówki z umową NFZ i podać PESEL.
• Implanty silikonowe — nie wykluczają mammografii, ale technik musi wiedzieć o implantach przed badaniem. Warto uprzedzić przy umawianiu.
• Kobiety po leczeniu raka piersi — mogą korzystać z mammografii w krótszych odstępach (co 12 miesięcy) w ramach odrębnych świadczeń NFZ — ustal harmonogram kontroli z onkologiem prowadzącym.

Pamiętaj: treści mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Każdą niepokojącą zmianę w piersi — wyczuwalny guzek, zmianę kształtu, wciągnięcie skóry lub brodawki, wyciek — skonsultuj z lekarzem POZ niezależnie od terminu kolejnej mammografii.