BNP i NT-proBNP — co to za badania i kiedy je zleca kardiolog

Skrót BNP i jego dłuższa odmiana NT-proBNP coraz częściej pojawiają się w wynikach badań krwi — szczególnie u osób, które zgłaszają się do lekarza z dusznością, obrzękami kończyn dolnych lub szybkim zmęczeniem. To markery stanu mięśnia sercowego, które pomagają ocenić, czy przyczyną dolegliwości może być serce.

Czym są peptydy natriuretyczne

BNP (peptyd natriuretyczny typu B) i NT-proBNP to hormony wydzielane przez komórki mięśnia sercowego — zwłaszcza wtedy, gdy serce jest przeciążone lub pracuje pod zwiększonym ciśnieniem. NT-proBNP to nieaktywna forma propeptyd natriuretycznego, która pojawia się we krwi równolegle z BNP i dostarcza podobnych informacji diagnostycznych.

Oba testy dają zbliżone dane kliniczne, choć różnią się metodą oznaczania i wartościami referencyjnymi. W praktyce laboratoryjnej oznacza się jeden z nich — zwykle NT-proBNP lub BNP, zależnie od wyposażenia laboratorium i preferencji lekarza zlecającego.

Kiedy lekarz może zlecić to badanie

Oznaczenie BNP lub NT-proBNP jest szczególnie przydatne, gdy objawy są niejednoznaczne — kiedy duszność, zmęczenie czy obrzęki mogą wynikać z różnych przyczyn i nie wiadomo, czy winny jest układ sercowo-naczyniowy, czy coś innego.

Według wytycznych ESC z 2021 roku dotyczących diagnostyki i leczenia niewydolności serca, opublikowanych na stronie Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, oznaczanie tych markerów w procesie diagnostycznym ma klasę zaleceń I — to znaczy, że jest rekomendowane jako badanie standardowe w diagnozowaniu tej choroby.

Lekarz może zlecić to badanie w kilku sytuacjach:

• Podejrzenie niewydolności serca — dwa podstawowe badania diagnostyczne to echo serca i oznaczenie NT-proBNP; każde z nich daje inny rodzaj informacji i razem dają pełniejszy obraz
• Ocena rokowania — wysokie stężenie wiąże się z niekorzystnym przebiegiem choroby, ryzykiem hospitalizacji i zgonu z przyczyn sercowych
• Monitorowanie leczenia — poziom BNP zazwyczaj spada, gdy leczenie niewydolności serca przynosi efekty
• Po zawale serca — wyższe stężenie koreluje z rozległością uszkodzenia mięśnia sercowego i ryzykiem wystąpienia niewydolności serca
• Kwalifikacja do poważniejszych procedur kardiologicznych, takich jak przeszczepienie serca lub wszczepienie kardiowertera-defibrylatora

Jak wygląda samo badanie

Badanie wykonuje się z próbki krwi żylnej — tak samo jak morfologia czy lipidogram. Nie wymaga specjalnego przygotowania ani bycia na czczo. Wynik jest zwykle gotowy po 15–60 minutach. Nie ma żadnych szczególnych przeciwwskazań; ewentualne powikłania dotyczą wyłącznie pobrania krwi (miejscowy krwiak lub stan zapalny w miejscu wkłucia).

Co oznacza wynik podwyższony

Podwyższony BNP lub NT-proBNP nie jest diagnozą — to sygnał wymagający dalszej diagnostyki. W przypadku nieprawidłowych wartości lekarz zazwyczaj kieruje na echokardiografię (echo serca), która pozwala ocenić strukturę i funkcję serca w czasie rzeczywistym.

Wynik interpretuje się zawsze w kontekście objawów, wieku, masy ciała i przyjmowanych leków — sama liczba bez obrazu klinicznego ma ograniczoną wartość. Prawidłowy wynik w dużej mierze wyklucza niewydolność serca jako przyczynę objawów — co również jest cenną informacją.

Podwyższony wynik nie zawsze oznacza problem z sercem

Istnieje szereg stanów, które mogą powodować wzrost stężenia peptydów natriuretycznych niezwiązanych bezpośrednio z niewydolnością serca. Należą do nich m.in.:

• zawał serca, nadciśnienie tętnicze, zatorowość płucna
• niewydolność nerek, niedokrwistość, marskość wątroby
• nadczynność tarczycy, ciężkie stany neurologiczne (np. udar mózgu)
• zaawansowany wiek i płeć żeńska — czynniki fizjologiczne, które mogą nieznacznie podwyższać wartość

Z kolei wartości mogą być niższe u osób z otyłością lub przyjmujących diuretyki i inhibitory konwertazy angiotensyny. To dlatego lekarz zawsze ocenia wynik razem z obrazem klinicznym — ten sam poziom BNP u dwóch różnych osób może mieć różne znaczenie.

Jak to badanie wpisuje się w profilaktykę sercowo-naczyniową

BNP i NT-proBNP nie są badaniami wykonywanymi u wszystkich profilaktycznie — zlecane są celowo, gdy pojawią się objawy lub lekarz ma konkretne podstawy kliniczne do oceny czynności serca. Jeśli interesuje Cię profilaktyczna ocena ryzyka chorób układu krążenia, dobrym punktem wyjścia może być program ChUK (Profilaktyka Chorób Układu Krążenia) dostępny bezpłatnie w POZ dla osób w wieku 35–65 lat, lub bilans zdrowia dorosłego w programie Moje Zdrowie.

Jeśli w trakcie takiej diagnostyki lekarz uzna, że potrzebne jest głębsze badanie kardiologiczne, może właśnie wtedy pojawić się zlecenie na peptydy natriuretyczne.

Pamiętaj: treści mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli odczuwasz spoczynkową duszność, silne narastające obrzęki kończyn dolnych lub nagłe pogorszenie tolerancji wysiłku — nie czekaj na planowe badania, skonsultuj się z lekarzem POZ.