Osteoporoza u mężczyzn — kiedy warto zrobić densytometrię

Kiedy myślimy o osteoporozie, najczęściej wyobrażamy sobie kobietę po menopauzie. Tymczasem w Polsce na tę chorobę choruje ponad 420 tysięcy mężczyzn — i zdecydowana większość z nich nie ma o tym pojęcia. Szacuje się, że poziom niedoszacowania sięga 75%, co oznacza, że trzech na czterech chorych nie zostało jeszcze zdiagnozowanych. W tym artykule: kiedy badanie densytometryczne jest naprawdę wskazane i jak je zorganizować.

Dlaczego osteoporoza nie jest tylko „kobiecą chorobą”

Osteoporoza to choroba układu szkieletu, w której kości stopniowo tracą gęstość mineralną i stają się podatne na złamania. Przez lata kojarzona była niemal wyłącznie z kobietami w wieku pomenopauzalnym — i rzeczywiście u kobiet przebiega szybciej, bo menopauza znacznie przyspiesza utratę masy kostnej.

U mężczyzn ten sam proces zachodzi wolniej, ale nieubłaganie. Według danych Akademii NFZ aż 70% złamań szyjki kości udowej u mężczyzn ma związek z osteoporozą. Złamanie biodra u starszego mężczyzny to poważne zdarzenie — wiąże się z długą rehabilitacją, często ze znacznym ograniczeniem sprawności i poważnymi powikłaniami. Tymczasem właśnie dlatego, że „mężczyźni nie chorują na osteoporozę”, wielu z nich nie trafia na densytometrię, dopóki nie dojdzie do złamania.

Kiedy mężczyzna powinien zrobić densytometrię

Rekomendacja Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji z listopada 2025 roku jasno wskazuje, że badania przesiewowe w kierunku osteoporozy powinny obejmować nie tylko kobiety, ale i mężczyzn. Konkretne grupy to:

• mężczyźni w wieku ≥65 lat — rutynowa ocena ryzyka złamania z użyciem kalkulatora FRAX, a następnie densytometria DXA, jeśli wynik FRAX wskazuje na podwyższone ryzyko,
• mężczyźni w wieku 50–64 lat z co najmniej jednym dodatkowym czynnikiem ryzyka — w tej grupie FRAX jest pierwszym krokiem, densytometria DXA wykonywana jest na podstawie jego wyniku.

Kalkulatora FRAX nie musisz wypełniać samodzielnie — to zadanie lekarza rodzinnego lub specjalisty (reumatologa, endokrynologa, ortopedy). Pytanie o ocenę ryzyka złamania możesz zadać podczas regularnej wizyty kontrolnej.

Jakie czynniki ryzyka warto znać

Wśród czynników demograficznych i genetycznych AOTMiT wymienia: predyspozycję rodzinną, wiek (u mężczyzn szczególnie po 70. roku życia) oraz rasę kaukaską. Na te czynniki nie mamy wpływu.

Ważniejsza z punktu widzenia profilaktyki jest druga grupa — czynniki modyfikowalne:

• niedobór wapnia i witaminy D w diecie,
• palenie papierosów i nadużywanie alkoholu,
• siedzący tryb życia, brak ćwiczeń obciążeniowych,
• niska masa ciała (BMI poniżej 18 kg/m²).

Osteoporoza może też rozwinąć się wtórnie — jako skutek niektórych chorób (reumatoidalne zapalenie stawów, zaburzenia hormonalne, choroby układu pokarmowego) lub długotrwałego stosowania określonych leków, zwłaszcza glikokortykosteroidów.

Jak wygląda badanie densytometryczne

Densytometria DXA (dual-energy X-ray absorptiometry) to krótkie i całkowicie bezbolesne badanie. Kładziesz się na stole, aparat prześwietla biodro i kręgosłup lędźwiowy bardzo małą dawką promieniowania — wielokrotnie mniejszą niż przy standardowym zdjęciu RTG. Badanie trwa kilkanaście minut i nie wymaga żadnego specjalnego przygotowania, choć warto poinformować lekarza o przyjmowanych suplementach wapnia przed badaniem.

Wynik podawany jest jako T-score — wskaźnik pokazujący, o ile odchyleń standardowych gęstość twoich kości różni się od wartości młodego, zdrowego człowieka. U mężczyzn w wieku ≥50 lat T-score ≤−2,5 oznacza osteoporozę, wynik od −1 do −2,5 — osteopenię (osłabienie wymagające obserwacji), a powyżej −1 to norma.

Jeśli interesuje cię, jak to badanie przebiega u kobiet, zajrzyj do wpisu Densytometria — badanie gęstości kości u kobiet.

Co zrobić z wynikiem

Wynik densytometrii to informacja, nie wyrok. Przy osteopenii lekarz zazwyczaj zaleca modyfikację stylu życia: więcej ruchu z obciążeniem (marsz, nordic walking, ćwiczenia siłowe), zadbanie o odpowiednią podaż wapnia i witaminy D z diety, rezygnację z palenia i ograniczenie alkoholu.

Osteoporoza wymaga konsultacji u specjalisty — reumatologa lub specjalisty chorób metabolicznych kości — który oceni, czy potrzebne jest leczenie farmakologiczne. Skierowanie wypisze lekarz POZ. Warto pamiętać, że złamania osteoporotyczne generowały w Polsce koszty rzędu pół miliarda złotych rocznie — leczenie farmakologiczne jest wielokrotnie tańsze niż operacja i rehabilitacja po złamaniu biodra.

Jak zorganizować densytometrię krok po kroku

W ramach świadczeń gwarantowanych NFZ densytometria DXA dostępna jest w poradniach specjalistycznych — reumatologicznych, endokrynologicznych, ortopedycznych i geriatrycznych. Wymaga skierowania od lekarza POZ lub specjalisty.

1. Poproś lekarza rodzinnego o ocenę ryzyka złamania z użyciem kalkulatora FRAX. Jeśli masz czynniki ryzyka wymienione powyżej, możesz zapytać wprost o skierowanie na densytometrię.
2. Z wystawionym skierowaniem zgłoś się do poradni reumatologicznej, endokrynologicznej lub geriatrycznej.
3. Po badaniu wróć do lekarza z wynikiem — samodzielna interpretacja T-score bez kontekstu klinicznego może być myląca.

Jeśli jesteś mężczyzną po pięćdziesiątce i zastanawiasz się, jakie inne badania profilaktyczne warto wykonać, zajrzyj do wpisu Mężczyzna 50+ — bezpłatne badania profilaktyczne w NFZ.

Pamiętaj: treści na tej stronie mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli zauważysz niepokojące objawy — silny ból pleców, zmniejszenie wzrostu lub nieproporcjonalnie duży ból po niewielkim urazie — skontaktuj się z lekarzem POZ niezależnie od swojego wieku.