· Monika Ślusarczyk · Bilanse zdrowia · 4 min read
Mężczyzna 20–39 lat — jakie badania profilaktyczne przysługują w NFZ
W wieku 20–39 lat masz już dostęp do kilku bezpłatnych programów NFZ. Poniżej: co konkretnie Ci przysługuje — bilans Moje Zdrowie, dermatolog, stomatolog i pierwsze kroki sercowo-naczyniowe po 35. roku życia.
Wiele badań profilaktycznych zaczyna się „po 40.”, „po 45.” albo „po 50.” — i to prawda, że skryningi nowotworowe rzeczywiście mają wyższe progi wiekowe. Ale to nie oznacza, że mężczyzna w wieku 20–39 lat ma czekać bezczynnie. Poniżej: co konkretnie przysługuje ci bezpłatnie w NFZ już teraz — i dlaczego warto korzystać z tych możliwości od najmłodszych lat.
Moje Zdrowie — bilans dla każdego od 20. roku życia
Bilans Moje Zdrowie to bezpłatny program profilaktyczny dostępny dla wszystkich ubezpieczonych w NFZ od 20. roku życia, bez górnej granicy wieku. Nie potrzebujesz skierowania — wystarczy wypełnić ankietę zdrowotną.
Program przebiega w trzech krokach:
- Wypełnij ankietę — w Internetowym Koncie Pacjenta (IKP), w aplikacji mojeIKP lub bezpośrednio w swojej przychodni POZ.
- Wykonaj badania — twoja POZ wystawia skierowanie na badania laboratoryjne (w ciągu 30 dni).
- Odbierz wyniki i Indywidualny Plan Zdrowotny (IPZ) — lekarz omawia z tobą wyniki i przekazuje spersonalizowane zalecenia.
Podstawowy pakiet badań obejmuje: morfologię krwi, stężenie glukozy, lipidogram (cholesterol całkowity TC, LDL, HDL, trójglicerydy TG), kreatyninę z eGFR (ocena pracy nerek), TSH (hormon tyreotropowy, ocena tarczycy) i badanie ogólne moczu. W zależności od wyników ankiety zdrowotnej możesz otrzymać pakiet rozszerzony z dodatkowymi badaniami dopasowanymi do twojego profilu ryzyka.
Dermatolog — coroczna kontrola znamion od 18. roku życia
Mężczyźni rzadziej niż kobiety pilnują znamion, a jednocześnie ryzyko czerniaka rośnie u mężczyzn szybciej z wiekiem. Wytyczne Akademii Czerniaka (Polskie Towarzystwo Dermatologiczne) zalecają coroczne badanie dermatoskopowe dla każdego dorosłego od 18. roku życia — co 3–6 miesięcy przy obciążonym wywiadzie rodzinnym lub wielu znamionach.
Dermatoskopia to badanie nieinwazyjne: dermatolog przykłada dermatoskop do skóry, ogląda powiększone obrazy znamion i ocenia je pod kątem ryzyka. Badanie trwa kilka minut i jest bezbolesne. Do dermatologa w NFZ potrzebujesz skierowania od lekarza POZ — warto o nie poprosić przy okazji bilansu Moje Zdrowie.
Szczegółowo o tym, jak wygląda wizyta u dermatologa i co lekarz sprawdza, pisałam w osobnym artykule — badanie znamion krok po kroku.
Stomatolog — bezpłatny przegląd zębów raz w roku, bez skierowania
Bezpłatna opieka stomatologiczna w NFZ przysługuje każdemu dorosłemu ubezpieczonemu bez skierowania. W zakresie profilaktycznym masz prawo do:
- badania lekarskiego stomatologicznego z instruktażem higieny — raz w roku,
- kontrolnych badań lekarskich — 3 razy w roku,
- usuwania kamienia nazębnego (skaling) — raz w roku.
Warto nie pomijać tych wizyt w młodości. Statystyki są wymowne: według danych pacjent.gov.pl u przeciętnego dorosłego Polaka próchnicą dotkniętych jest prawie 13 zębów, a wśród osób w wieku 65–74 lat aż 40 proc. utraciło wszystkie własne zęby. To rezultat wieloletnich zaniedbań profilaktycznych, a nie nieuchronny efekt starzenia.
Program ChUK — ocena ryzyka sercowo-naczyniowego od 35. roku życia
Jeśli masz już 35 lat, możesz skorzystać z Programu Profilaktyki Chorób Układu Krążenia (ChUK) — przeznaczonego dla osób w wieku 35–65 lat, bez rozpoznanej cukrzycy, przewlekłej choroby nerek, rodzinnej hipercholesterolemii ani chorób sercowo-naczyniowych, i bez korzystania z bilansu Moje Zdrowie w ostatnich 12 miesiącach.
Bez skierowania — wystarczy zgłosić się do lekarza POZ. W ramach ChUK czeka cię:
- pomiar ciśnienia tętniczego krwi,
- badania biochemiczne (lipidogram, glukoza),
- ocena ryzyka chorób układu krążenia (SCORE) przez lekarza.
Na podstawie wyników lekarz zaleci ponowne badanie za 5 lat, edukację zdrowotną lub — przy podwyższonym ryzyku — skierowanie do specjalisty. Program możesz powtarzać co 5 lat.
Samobadanie jąder — miesięcznie, od pierwszych oznak dojrzałości
Niezależnie od badań w NFZ warto wdrożyć jedną prostą praktykę: miesięczne samobadanie jąder. Rak jądra to najczęstszy nowotwór złośliwy u mężczyzn w wieku 20–35 lat. Regularne samobadanie pozwala wcześnie zauważyć zmianę i szybko zgłosić się do lekarza. O tym, jak i kiedy je przeprowadzać, przeczytasz w artykule o raku jądra i samobadaniu dla młodych mężczyzn.
Co otwiera się po 40. i 50. roku życia — plan na przyszłość
Przed 40. rokiem życia zakres bezpłatnych badań profilaktycznych jest jeszcze ograniczony. Warto jednak wiedzieć, co zmieni się z wiekiem:
- Od 40. roku życia: badanie okulistyczne (ciśnienie wewnątrzgałkowe, profilaktyka jaskry i AMD) — co 2 lata, wg wytycznych Polskiego Towarzystwa Okulistycznego, bez skierowania.
- Od 50. roku życia: bezpłatna kolonoskopia w programie NFZ (Program Badań Profilaktycznych Jelita Grubego) — co 10 lat, do 65. roku życia, bez skierowania.
- Przez cały czas: bilans Moje Zdrowie w POZ, stomatolog raz w roku, dermatolog raz w roku.
Podsumowanie
- Od 18 r.ż.: coroczna kontrola znamion u dermatologa (skierowanie z POZ) i bezpłatny przegląd stomatologiczny bez skierowania.
- Od 20 r.ż.: bilans Moje Zdrowie w POZ — morfologia, glukoza, lipidogram, TSH, nerki, mocz — bez skierowania, cyklicznie.
- Od 35 r.ż.: program ChUK — ocena ryzyka sercowo-naczyniowego w POZ, bez skierowania, co 5 lat.
- Samobadanie jąder — raz w miesiącu, niezależnie od wieku.
- Od 40 r.ż.: okulista; od 50 r.ż.: kolonoskopia.
Korzystanie z tych możliwości teraz — zanim pojawią się objawy — daje czas na wczesną interwencję i realnie zmniejsza ryzyko poważnych chorób w przyszłości.
Pamiętaj: treści mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli odczuwasz ból w klatce piersiowej, nieregularne tętno, zauważysz nowe znamię z nieregularnymi brzegami lub krew w moczu i stolcu — nie czekaj na bilans profilaktyczny: umów się do lekarza POZ jak najszybciej.
