· Monika Ślusarczyk · Bilanse zdrowia · 4 min read
Cukrzyca typ 2 — jakie badania kontrolne przysługują Ci co roku i dlaczego
Ponad 2,5 mln Polaków żyje z cukrzycą typu 2. Powikłania jak retinopatia czy nefropatia rozwijają się bezobjawowo — poniżej: jakie badania zleca NFZ i jak często je robić.
W Polsce na cukrzycę choruje ponad 2,5 mln osób, z czego ponad 90% to cukrzyca typu 2. Najpoważniejsze powikłania tej choroby — uszkodzenie oczu, nerek, nerwów i serca — rozwijają się przez lata bez wyraźnych objawów. Właśnie dlatego regularne badania kontrolne to nie rutyna, ale realny sposób na uchronienie się przed dializa, ślepotą czy amputacją. W tym artykule: co przysługuje Ci w ramach NFZ i jak często powinieneś się badać.
Dlaczego powikłania cukrzycy są tak groźne
Przewlekle podwyższony poziom glukozy niszczy małe i duże naczynia krwionośne w całym ciele. Według WHO, z powodu choroby nerek spowodowanej cukrzycą umiera rocznie około 530 000 osób na świecie. Wysokie stężenie glukozy odpowiada też za około 11% zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych.
Kluczowy problem polega na tym, że przez długi czas nic nie boli. Retinopatia niszczy naczynia siatkówki niepostrzeżenie. Nefropatia przez lata nie daje objawów, a wyniki badań powoli się pogarszają. Neuropatia zaczyna się od drętwienia stóp, które łatwo zbagatelizować. Regularne badania to jedyny sposób, żeby wychwycić te zmiany, zanim staną się nieodwracalne.
Badania raz w roku — co przysługuje Ci w POZ
Zgodnie z wytycznymi konsultantów krajowych w dziedzinie medycyny rodzinnej i diabetologii, każdy pacjent z cukrzycą w stabilnym stanie powinien mieć raz w roku przeprowadzone:
Badania laboratoryjne:
- HbA1c (hemoglobina glikowana) — pokazuje średni poziom glukozy z ostatnich 2–3 miesięcy
- Lipidogram — cholesterol całkowity, HDL, LDL i trójglicerydy
- Kreatynina z wyliczeniem eGFR — ocena funkcji nerek
- Albuminuria/ACR — czuły wskaźnik wczesnego uszkodzenia nerek
- Badanie ogólne moczu z osadem
Badania kliniczne podczas wizyty:
- Pomiar ciśnienia tętniczego i tętna
- EKG
- Pomiar wagi, wzrostu i obwodu pasa
- Pełne badanie podmiotowe i przedmiotowe
To wszystko powinno odbywać się w ramach rocznej wizyty kontrolnej w POZ. Jeśli Twój lekarz nie zaproponuje takiego przeglądu, masz prawo o niego poprosić.
Oczy — badanie dna oka jak najszybciej po rozpoznaniu cukrzycy
Zaraz po ustaleniu rozpoznania cukrzycy lekarz powinien wystawić skierowanie do okulisty na badanie dna oka. Kolejne wizyty ustalasz już z okulistą, który dostosowuje częstotliwość do stanu Twoich oczu.
Jako osoba z cukrzycą jesteś w grupie podwyższonego ryzyka uszkodzenia wzroku, dlatego Polskie Towarzystwo Okulistyczne zaleca badanie okulistyczne co rok — zamiast co 2 lata, jak w przypadku ogółu populacji powyżej 40. roku życia.
Szczegółowo o tym badaniu, jak wygląda i co wykrywa, możesz przeczytać tutaj: Retinopatia cukrzycowa — badanie dna oka w profilaktyce.
Nerki — kreatynina, eGFR i albuminy co roku
Nefropatia cukrzycowa przez lata nie daje żadnych sygnałów. Wychwytuje ją dopiero badanie moczu i krwi. Dlatego co roku warto zbadać trzy parametry: stężenie kreatyniny z wyliczeniem eGFR (filtracja kłębuszkowa) oraz obecność albumin w moczu. Albuminy pojawiają się, gdy nerki zaczynają „przeciekać” — to wczesny sygnał, że należy podjąć działanie.
Więcej o tym, co te wskaźniki oznaczają i jak odczytać wynik, znajdziesz tu: Kreatynina i eGFR — badanie nerek w profilaktyce.
Stopa cukrzycowa — coroczna ocena przez lekarza
Uszkodzenie nerwów i naczyń w stopach to jedno z najczęstszych powikłań cukrzycy. W zaawansowanym stadium może prowadzić do ran, które nie goją się prawidłowo, zakażeń i — w skrajnych przypadkach — amputacji.
Coroczne badanie stóp przez lekarza obejmuje ocenę ukrwienia (tętno na stopie) oraz czucia (monofilament lub widełki stroikowe). To badanie trwa kilka minut, jest bezbolesne i może zapobiec bardzo poważnym konsekwencjom. Jeśli lekarz nie robi go rutynowo podczas wizyty — poproś o nie wprost.
Serce i ciśnienie — EKG i lipidogram raz w roku
Cukrzyca znacząco zwiększa ryzyko choroby wieńcowej i udaru mózgu. Dlatego roczna wizyta kontrolna obejmuje nie tylko EKG, ale też pomiar ciśnienia i lipidogramu. Kontrola tych parametrów pozwala wychwycić narastające ryzyko sercowo-naczyniowe — i odpowiednio wcześnie reagować.
A jeśli nie masz jeszcze cukrzycy, ale jesteś w grupie ryzyka?
Program CHUK (Profilaktyka Chorób Układu Krążenia) przysługuje bezpłatnie każdej osobie między 35. a 65. rokiem życia, raz na 5 lat, w swojej przychodni POZ — o ile nie masz rozpoznanej cukrzycy ani chorób serca na podłożu miażdżycy. W jego ramach sprawdzany jest m.in. poziom glukozy i lipidogram.
Jeśli skończyłeś 20 lat, możesz też skorzystać z Bilansu Zdrowia Dorosłego Człowieka w POZ — program realizowany cyklicznie, dobry punkt startowy do sprawdzenia podstawowych parametrów zdrowia.
Co warto zapytać lekarza przy następnej wizycie
- Czy w tym roku zrobiłem wszystkie zalecane badania roczne (HbA1c, lipidogram, kreatynina, albuminy z moczu, EKG)?
- Kiedy ostatnio badałem oczy? Czy mam skierowanie do okulisty?
- Czy lekarz oceniał moje stopy podczas wizyty?
- Czy moje ciśnienie i lipidy są w celu terapeutycznym?
Pamiętaj: treści na tej stronie mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli masz cukrzycę lub podejrzewasz, że możesz chorować — skontaktuj się z lekarzem POZ, który oceni Twój stan i zleci odpowiednie badania.
