Program profilaktyki raka szyjki macicy NFZ — kto może skorzystać i jak się zapisać

Rak szyjki macicy wykryty we wczesnym stadium jest wyleczalny w ponad 99% przypadków. Mimo to co roku tysiące kobiet w Polsce dowiaduje się o chorobie zbyt późno — bo po prostu nie wiedziały, że przysługuje im bezpłatne badanie. Pokażę Ci, kto może skorzystać z Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy (PRSM) w NFZ, jak działa nowy schemat badania i jak się zapisać.

Kto może skorzystać

Program PRSM jest skierowany do kobiet w wieku 25–64 lat objętych ubezpieczeniem zdrowotnym NFZ. Nie wymaga skierowania — możesz umówić się bezpośrednio do poradni ginekologicznej lub wybranego gabinetu położnej POZ z umową NFZ.

Badanie wykonuje się co 5 lat, jeśli wynik testu HPV-HR jest prawidłowy (ujemny). Kobiety z grup podwyższonego ryzyka — na przykład z zakażeniem HIV lub przyjmujące leki immunosupresyjne — powinny rozmawiać z lekarzem o częstszych badaniach, nawet co 12 miesięcy.

Czy kwalifikujesz się? Prosta checklista zgodna z kryteriami programu PRSM:

• Masz od 25 do 64 lat ✓
• Masz ubezpieczenie zdrowotne NFZ ✓
• Od ostatniego badania HPV-HR minęło co najmniej 5 lat (lub nigdy nie miałaś takiego badania) ✓

Jeśli zaznaczyłaś wszystkie trzy pola — masz prawo do bezpłatnego badania.

Co się zmieniło w programie

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 7 marca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 298) wprowadziło test HPV-HR jako nową metodę przesiewową w programie PRSM. Zmiana weszła w życie 26 marca 2025 r.

Co to oznacza w praktyce?

• Dawniej: kobiety co 3 lata miały cytologię klasyczną (wymaz bezpośrednio na szkiełko mikroskopowe). Metoda ta jest mniej czuła — część zmian przedrakowych może nie zostać wykryta.
• Od marca 2025: program wprowadził test HPV-HR z genotypowaniem jako nową ścieżkę przesiewową — wykrywa DNA wirusa brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka. Jest dokładniejszy i wystarczy go wykonywać raz na 5 lat.
• Cytologia płynna (LBC) jest dostępna w programie jako badanie uzupełniające — pobrana wcześniej próbka służy do wykonania cytologii, gdy wynik HPV-HR okaże się dodatni. Nie wymaga to ponownej wizyty ani dodatkowego pobrania.

Cytologia klasyczna (konwencjonalna, wymaz na szkiełko) nie jest już dostępna w programie NFZ jako samodzielne badanie przesiewowe.

Jak wygląda badanie

Dla Ciebie jako pacjentki nic się nie zmieniło — pobieranie materiału wygląda tak samo jak dawna cytologia. Lekarz lub położna pobierają wymaz z szyjki macicy specjalną szczoteczką. Próbka trafia do pojemnika z płynem, który umożliwia zarówno badanie HPV-HR, jak i (w razie potrzeby) cytologię LBC z tej samej próbki — bez ponownej wizyty.

Badanie jest szybkie — trwa kilka minut. Może być niekomfortowe, ale nie powinno być bolesne.

Jak się przygotować:

1. Najlepiej przyjdź na badanie między 10. a 20. dniem cyklu miesiączkowego.
2. Na 24 godziny przed badaniem unikaj stosunków płciowych, irygacji pochwy i stosowania kremów dopochwowych.
3. Jeśli masz miesiączkę lub plamienie, przesuń termin.

Gdzie się zapisać

Program realizuje każda poradnia położniczo-ginekologiczna z umową NFZ oraz wybrane gabinety położnych POZ z uprawnieniami do pobierania rozmazów.

Masz trzy sposoby zapisu:

1. Przez Internetowe Konto Pacjenta (IKP) na pacjent.gov.pl — zakładka „E-rejestracja → Umów badanie profilaktyczne”. Możesz też skorzystać z aplikacji mojeIKP.
2. Telefonicznie lub osobiście w rejestracji wybranej poradni ginekologicznej realizującej program NFZ.
3. U swojej położnej POZ — jeśli gabinet posiada umowę na świadczenia programu PRSM.

Warto sprawdzić w IKP historię swoich badań — zobaczysz datę ostatniego pobrania wymazu i łatwo ocenisz, czy minęło już 5 lat od poprzedniego badania.

Co zrobić, gdy wynik jest nieprawidłowy

Jeśli wynik testu HPV-HR jest ujemny — wracasz za 5 lat. Żadnych dodatkowych badań, żadnego leczenia.

Jeśli wynik HPV-HR jest dodatni — z pobranej próbki automatycznie zostaje wykonana cytologia LBC. To nie znaczy, że masz raka. Wirus HPV jest bardzo powszechny — u wielu kobiet organizm eliminuje go samoistnie. Dalszy scenariusz (np. kolposkopia) zależy od wyników obu badań łącznie i decyduje o nim lekarz ginekolog.

Co jeśli wiek mnie wyklucza z programu

Poniżej 25 lat: program NFZ nie obejmuje tej grupy wiekowej, bo u kobiet bardzo młodych zakażenia HPV najczęściej ustępują samoistnie, a nadmierne badania mogą prowadzić do niepotrzebnych interwencji. Najlepszą ochroną przed rakiem szyjki macicy dla tej grupy jest szczepienie przeciw HPV.

Powyżej 64 lat: program PRSM jest dostępny dla kobiet do 64 lat włącznie. Kobiety starsze mogą jednak porozmawiać z lekarzem POZ o indywidualnej ocenie potrzeby dalszych badań — szczególnie jeśli nigdy nie były regularnie objęte programem profilaktycznym.

Jeśli masz 45–74 lata, sprawdź też, czy kwalifikujesz się do bezpłatnej mammografii w NFZ — oba programy profilaktyczne możesz realizować niezależnie od siebie.

Podsumowanie

• Program PRSM: bezpłatne badanie dla kobiet 25–64 lat, bez skierowania.
• Nowy schemat (od marca 2025): test HPV-HR co 5 lat.
• Cytologia klasyczna jest już historią — test HPV-HR jest dokładniejszy.
• Badanie wygląda tak samo jak dawna cytologia — wygodna, krótka wizyta.
• Zapiszesz się przez IKP, aplikację mojeIKP lub bezpośrednio w poradni ginekologicznej.
• Wynik HPV-HR ujemny = spokój przez kolejne 5 lat; HPV-HR dodatni = automatyczna cytologia LBC z tej samej próbki, dalej decyduje lekarz.

Pamiętaj: treści mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli zauważysz u siebie krwawienie między miesiączkami, krwawienie po stosunku lub po menopauzie, niezwykłe upławy lub ból w podbrzuszu — skontaktuj się z lekarzem POZ lub ginekologiem niezwłocznie, nie czekając na termin kolejnego badania przesiewowego.