· Monika Ślusarczyk · Bilanse zdrowia · 4 min read
Szczepienie HPV dla mężczyzn — profilaktyka raka głowy i szyi
Wirus HPV odpowiada nie tylko za raka szyjki macicy — u mężczyzn powoduje nowotwory gardła, prącia i odbytu. Szczepionka jest dostępna i częściowo refundowana. Kiedy warto rozważyć szczepienie?
HPV (wirus brodawczaka ludzkiego) jest najczęściej kojarzony z rakiem szyjki macicy i programami szczepień dla dziewcząt. Jednak wirus HPV wywołuje u mężczyzn nowotwory gardła środkowego, prącia i odbytu. Szczepionka jest dostępna dla dorosłych mężczyzn; dla preparatu Cervarix przysługuje częściowa refundacja.
Jakie nowotwory HPV powoduje u mężczyzn?
Zakażenie typami onkogennymi HPV (przede wszystkim HPV-16 i HPV-18) może wywołać u mężczyzn:
- rak gardła środkowego (oropharynx) — migdałki podniebienne i podstawa języka; w krajach wysoko rozwiniętych wirus HPV stał się najczęstszą przyczyną nowotworów w tej okolicy
- rak odbytu — typy onkogenne HPV, w tym HPV-16, należą do głównych czynników etiologicznych
- rak prącia — typy onkogenne HPV są istotnymi czynnikami ryzyka
Nowotwory głowy i szyi są przy tym typowo chorobą mężczyzn: w badaniu obserwacyjnym na ponad 1,7 mln pacjentów w USA mężczyźni stanowili 70% przypadków nowotworów jamy ustnej i gardła, a ich ryzyko zachorowania było 2,5-krotnie wyższe niż u kobiet.
Wzrost zachorowań u młodszych mężczyzn
Do niedawna rak gardła środkowego był domeną starszych mężczyzn z długoletnim nałogiem palenia lub nadużywaniem alkoholu. Obraz kliniczny zmienia się. Eksperci kampanii „Nie odbieraj sobie głosu” (NIO-PIB, GIS, CMKP) informują, że zachorowalność na HPV-zależne nowotwory oropharynx rośnie wśród mężczyzn w czwartej dekadzie życia — niepalących i nienadużywających alkoholu. Trend ten jest wiązany z rosnącym udziałem HPV jako czynnika etiologicznego.
Rocznie w Polsce notuje się ponad 2000 nowych zachorowań na nowotwory HPV-zależne — z czego ok. 1200 to raki szyjki macicy; pozostałe rozwijają się niezależnie od płci.
Nie ma badania przesiewowego — jedyna opcja to szczepienie i czujność
Dla raka gardła HPV-zależnego nie istnieje badanie przesiewowe rekomendowane w Polsce ani w krajach UE. Nie ma testu, który można zamówić profilaktycznie i który wiarygodnie wykrywałby wczesne zmiany przedinwazyjne w tej lokalizacji.
Profilaktyka pierwotna (szczepienie) i czujność objawowa to jedyne dostępne narzędzia ochrony.
Objawy wymagające konsultacji laryngologicznej, jeśli utrzymują się ponad 3 tygodnie i nie mają związku z przebytą infekcją:
- przewlekła chrypka lub zmiana jakości głosu
- trudności lub ból przy połykaniu
- wyczuwalny guz na szyi
- owrzodzenie nieprzechodzące w jamie ustnej lub na języku
Wczesna diagnoza (I stopień zaawansowania) wiąże się z szansą powrotu do zdrowia na poziomie nawet 95%.
Szczepionka HPV dla dorosłych mężczyzn
Dostępne preparaty
W Polsce zarejestrowane są dwie szczepionki HPV: Cervarix i Gardasil-9. Obie chronią przed typami HPV-16 i HPV-18. Gardasil-9 obejmuje łącznie 9 typów HPV — w tym pięć dodatkowych typów onkogennych i typy odpowiedzialne za kłykciny kończyste. Szczegółowy skład i schemat dawkowania (liczba dawek zależy od wieku) dostępny jest na stronie PZH.
Dostępność i refundacja
Szczepienie HPV można realizować od ukończenia 9. roku życia — zarówno u dziewcząt, jak i u chłopców. Szczepionka Cervarix jest bezpłatna (dopłata: 0 zł) dla osób, które ukończyły 9. rok życia i nie przekroczyły 18. roku życia. Dla dorosłych (po ukończeniu 18. roku życia) szczepionka Cervarix jest refundowana w 50% — dopłata wynosi 138,18 zł za dawkę; Gardasil-9 dla dorosłych nie jest objęta refundacją.
Ekspert kampanii zdrowotnej zaznacza, że „nie ma górnej granicy wieku dla szczepienia” — szczepionka może przynieść korzyść również osobom dorosłym, ponieważ zakażenie zwykle dotyczy wybranych typów HPV, a szczepienie chroni przed pozostałymi.
Dane o skuteczności
Retrospektywne badanie obserwacyjne (Katz i wsp., Journal of Oral Pathology and Medicine, 2025; dane z lat 2015–2022, ponad 1,7 mln pacjentów) wykazało, że u osób zaszczepionych przeciw HPV ryzyko nowotworu jamy ustnej i gardła było ponad 90% niższe niż u niezaszczepionych. To badanie obserwacyjne — nie pozwala na wyciąganie wniosków przyczynowych — jednak kierunek i skala efektu są klinicznie istotne.
Jak zorganizować szczepienie?
Szczepionkę HPV można zakupić w aptece bez recepty i podać w gabinecie lekarskim lub punkcie szczepień. Informacji o aktualnej cenie i dostępności refundowanego preparatu udziela lekarz POZ lub farmaceuta.
Więcej o szczepieniu HPV dla dorosłych (kobiet i mężczyzn) w artykule: Szczepionka HPV dla dorosłych — czy można się zaszczepić po 14. roku życia?.
Treści zamieszczone w serwisie mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny — nie zastępują porady lekarskiej. W przypadku wątpliwości dotyczących własnego zdrowia lub zdrowia bliskich należy skonsultować się z lekarzem.
