· Monika Ślusarczyk · Bilanse zdrowia · 3 min read
Bezpłatne badania profilaktyczne NFZ bez skierowania — co Ci przysługuje w 2026 roku
Mammografia, kolonoskopia, ChUK, test HPV-HR, dentysta i szczepienia seniorów — zestawienie programów NFZ, do których możesz zgłosić się bez skierowania od lekarza POZ.
Wizyta u kardiologa, dermatologa czy ortopedy wymaga skierowania od lekarza rodzinnego. Programy profilaktyczne NFZ działają inaczej: do większości z nich możesz zapisać się bezpośrednio, bez dokumentu ze swojej przychodni. W 2026 roku takich programów jest kilkanaście — poniżej przegląd tych skierowanych do dorosłych.
Co oznacza „bez skierowania”?
Brak skierowania w programach profilaktycznych oznacza, że nie musisz najpierw zgłosić się do lekarza POZ i prosić o dokument. Wystarczy zarejestrować się bezpośrednio w placówce realizującej program — przez aplikację mojeIKP, telefonicznie lub osobiście. Potrzebny jest dokument tożsamości.
Wyjątek stanowią programy realizowane przez samą POZ — np. program Moje Zdrowie czy bilans zdrowia dziecka. Wymagają zapisu do lekarza rodzinnego, ale nie ma kolejki do specjalisty: wizyta odbywa się w Twojej przychodni. Wszystkie programy opisane poniżej są bezpłatne dla ubezpieczonych w NFZ.
Badania dla kobiet: mammografia i test HPV-HR
Mammografia jest dostępna bezpłatnie dla kobiet w wieku 45–74 lata co 2 lata. Badanie możesz umówić przez mojeIKP lub bezpośrednio w placówce mającej umowę z NFZ w ramach Programu Profilaktyki Raka Piersi. Skierowanie nie jest wymagane. Program realizują też mammobusy, które docierają do mniejszych miejscowości.
Test HPV-HR zastąpił cytologię od 2026 roku i przysługuje kobietom w wieku 25–64 lata co 5 lat, bez skierowania. Badanie wykonuje się w poradniach realizujących Program Profilaktyki Raka Szyjki Macicy (PRSM).
Szczegółowe opisy obu programów: mammografia po 45. roku życia i test HPV-HR zamiast cytologii.
Kolonoskopia — przesiew jelita grubego bez kolejki do specjalisty
Bezpłatna kolonoskopia w ramach programu przesiewowego przysługuje:
- osobom w wieku 50–65 lat (obie płcie),
- osobom w wieku 40–49 lat, jeśli krewny pierwszego stopnia chorował na raka jelita grubego.
Nie potrzebujesz skierowania. Wystarczy zgłosić się bezpośrednio do placówki realizującej program, wypełnić ankietę kwalifikacyjną i umówić termin badania. Kolejna kolonoskopia jest możliwa po 10 latach od poprzedniej — jeśli wynik był prawidłowy.
Szczegóły procedury: kolonoskopia profilaktyczna po 50. roku życia.
ChUK — bilans serca i naczyń w swojej przychodni
Program ChUK jest skierowany do osób w wieku 35–65 lat bez wcześniej rozpoznanej cukrzycy, przewlekłej choroby nerek, rodzinnej hipercholesterolemii ani chorób sercowo-naczyniowych. Warunkiem udziału jest też brak korzystania z programu Moje Zdrowie w ciągu ostatnich 12 miesięcy oraz brak udziału w ChUK w ciągu ostatnich 5 lat.
Zamiast skierowania do specjalisty wystarczy rejestracja u lekarza lub pielęgniarki POZ, gdzie odbywa się wywiad, pomiar ciśnienia i badania biochemiczne. Program można powtórzyć co 5 lat.
Dentysta NFZ bez skierowania
Do stomatologa posiadającego umowę z NFZ nie jest potrzebne skierowanie — wystarczy zarejestrować się bezpośrednio w gabinecie. Bezpłatne świadczenia profilaktyczne dla dorosłych (18+) obejmują według pacjent.gov.pl:
- przegląd stomatologiczny z instruktażem higieny jamy ustnej — raz w roku,
- kontrolne badania lekarskie — do 3 razy w roku,
- skaling (usunięcie kamienia nazębnego) — raz w roku.
Szczepienia dla seniorów 65+ — recepta bez skierowania
Osoby po 65. roku życia mają dostęp do kilku bezpłatnych szczepień bez skierowania do specjalisty. Receptę wystawia lekarz POZ lub można ją uzyskać przez mojeIKP, a szczepionkę odbiera się w aptece lub wykonuje w POZ:
- Szczepionka przeciw grypie — co rok; sezon 2026/2027 jest już aktywny.
- Szczepionka przeciw pneumokokom — jednorazowo, dla osób z określonymi wskazaniami medycznymi (m.in. przewlekła choroba serca, płuc, cukrzyca).
- Szczepionka przeciw półpaścowi — 2 dawki w odstępie 2–6 miesięcy, dla osób z określonymi wskazaniami.
Pełne zestawienie z warunkami kwalifikacji: bezpłatne szczepienia dla seniorów 65+.
Jak sprawdzić, co Ci przysługuje w tej chwili?
Dostępność programów zależy od wieku, płci i historii poprzednich badań. Aplikacja mojeIKP — zakładka „E-rejestracja” — pokazuje, które programy profilaktyczne są aktywne dla Twojego profilu i gdzie można je wykonać. Wyszukiwarka placówek realizujących poszczególne programy jest też dostępna bezpośrednio na pacjent.gov.pl.
Informacja: Informacje zawarte na tej stronie mają charakter wyłącznie edukacyjny i informacyjny. Nie zastępują porady lekarskiej ani konsultacji z wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia. W przypadku pytań lub wątpliwości dotyczących stanu zdrowia skontaktuj się z lekarzem.
