· Monika Ślusarczyk · Bilanse zdrowia · 3 min read
Profilaktyka udaru mózgu — czynniki ryzyka i badania bez skierowania
Choroby układu krążenia to ponad 40% zgonów w Polsce. Udar mózgu jest jednym z najpoważniejszych powikłań — sprawdź, jakie czynniki ryzyka zbadasz bezpłatnie w przychodni POZ.
W Polsce choroby układu krążenia odpowiadają za ponad 40% wszystkich zgonów — znacznie więcej niż nowotwory. Udar mózgu, obok zawału serca, jest jednym z najgroźniejszych powikłań nieleczonych chorób sercowo-naczyniowych. Dobra wiadomość: czynniki ryzyka udaru można wykryć standardowymi badaniami krwi — bezpłatnie, bez skierowania, w swojej przychodni POZ. Poniżej: jak to zrobić.
Dlaczego udar mózgu dotyczy każdego z nas
Udar mózgu to stan, w którym niedrożność lub krwawienie uniemożliwiają prawidłowy przepływ krwi do mózgu. Według danych WHO 85% zgonów z powodu chorób układu krążenia to zawały serca i udary mózgu — łącznie odpowiedzialne za 19,8 miliona śmierci rocznie na całym świecie.
Tym, co sprawia, że udar jest szczególnie podstępny, jest brak wyraźnych sygnałów ostrzegawczych przed incydentem. Nadciśnienie, podwyższony cholesterol czy nieprawidłowa glukoza mogą latami nie dawać żadnych objawów — i właśnie dlatego badania profilaktyczne są tak ważne.
Siedem czynników ryzyka, które można kontrolować
- Nadciśnienie tętnicze — najczęściej nie daje objawów przez wiele lat
- Zaburzenia lipidowe — podwyższony cholesterol całkowity lub LDL, obniżone HDL
- Upośledzona tolerancja glukozy — etap poprzedzający pełną cukrzycę, gdy ryzyko już rośnie
- Palenie tytoniu
- Nadwaga i otyłość (mierzone wskaźnikiem BMI)
- Brak aktywności fizycznej
- Nadmierne spożywanie alkoholu
Cztery z nich — nadciśnienie, lipidy, glukoza i BMI — sprawdzisz bezpłatnie w ramach programów profilaktycznych NFZ. Nie potrzebujesz skierowania.
Profilaktyczne badania serca — kto może skorzystać
Jeśli masz od 35 do 65 lat i nie masz dotychczas rozpoznanej cukrzycy, przewlekłej choroby nerek ani choroby układu krążenia, możesz skorzystać z Programu Profilaktyki Chorób Układu Krążenia (ChUK). W jego ramach lekarz lub pielęgniarka POZ:
- zmierzy ciśnienie tętnicze
- wyliczy BMI
- skieruje Cię na badania krwi: cholesterol całkowity, LDL, HDL, trójglicerydy i glukozę
Na podstawie tych wyników oceni ryzyko sercowo-naczyniowe i wskaże zalecenia. Program możesz powtarzać raz na 5 lat, bez skierowania, bez opłat.
Szczegóły dotyczące kryteriów kwalifikacji i przebiegu programu znajdziesz w artykule Program ChUK — co to jest i kto może skorzystać.
Bilans Moje Zdrowie — dla wszystkich dorosłych
Niezależnie od tego, czy kwalifikujesz się do ChUK, możesz skorzystać z programu Moje Zdrowie — Bilans Zdrowia Dorosłego Człowieka. Jest on dostępny dla wszystkich osób od 20. roku życia, bez górnej granicy wieku — obejmuje szerszy zakres badań niż ChUK.
Badania podstawowe obejmują: morfologię krwi, lipidogram (TC, LDL, HDL, TG), glukozę, kreatynę i eGFR (czynność nerek), TSH (hormon tarczycy) oraz badanie ogólne moczu. Pakiet rozszerzony dodaje próby wątrobowe, anty-HCV i Lp(a), a dla mężczyzn po 50. roku życia — PSA.
Program powtarzasz co 3–5 lat. Finansuje go NFZ, realizuje POZ, bez skierowania.
Jeśli nie wiesz, który z programów dotyczy Twojej sytuacji, sprawdź porównanie Moje Zdrowie vs ChUK — który program Cię dotyczy.
Jak się zapisać
Wystarczy jeden krok: zadzwoń lub wejdź osobiście do swojej przychodni POZ. Powiedz, że chcesz skorzystać z programu ChUK lub z Bilansu Moje Zdrowie. Każda placówka realizująca POZ jest zobowiązana do udzielania świadczeń w tych programach.
Badania krwi zazwyczaj wykonuje się na czczo — zapytaj o to przy umawianiu wizyty.
Co jeśli wyniki są nieprawidłowe
Jeśli badania wykryją odchylenia — podwyższone ciśnienie, lipidy czy glukozę — lekarz POZ wyjaśni, co to oznacza i zaproponuje dalsze postępowanie. Może to być zmiana nawyków, dodatkowe badania lub konsultacja specjalisty. Wynik to informacja do działania, a nie diagnoza choroby.
Wiele osób wraca do normy dzięki prostym zmianom w diecie i regularnej aktywności fizycznej. Im wcześniej wykryjesz nieprawidłowości, tym więcej czasu masz na reakcję — zanim dojdzie do poważnych powikłań.
Pamiętaj: treści na tej stronie mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli pojawią się u Ciebie nagłe objawy mogące wskazywać na udar mózgu — osłabienie kończyny, trudności z mową, zaburzenia widzenia lub nagły silny ból głowy — natychmiast zadzwoń na numer 112 lub jedź na izbę przyjęć. Nie czekaj na wizytę w POZ.
