Szczepienie przeciw grypie a choroby przewlekłe — dla kogo priorytet i co przysługuje w NFZ

Grypa bywa traktowana jak zwykłe przeziębienie. U osób z chorobami przewlekłymi może jednak przebiegać ciężko i prowadzić do poważnych powikłań. Dane PZH potwierdzają, że ciężka grypa potrafi gwałtownie zaostrzać istniejące schorzenia lub prowadzić do nowych — w efekcie nawet do zgonu. Właśnie dlatego szczepienie każdego sezonu jest dla tej grupy zaleceniem pierwszego wyboru — nie opcją.

Kto jest w grupie podwyższonego ryzyka

Zalecenia PZH wymieniają kilka kategorii chorób, przy których grypa może mieć szczególnie ciężki przebieg:

• choroby układu krążenia: niewydolność serca, choroba wieńcowa, stan po zawale serca
• cukrzyca i inne choroby metaboliczne
• choroby układu oddechowego: astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), niewydolność oddechowa
• choroby nerek, w tym nawracający zespół nerczycowy
• choroby wątroby
• choroby neurologiczne i neurorozwojowe
• stany obniżonej odporności — w tym po transplantacji narządów i w trakcie leczenia immunosupresyjnego, a także nowotwory układu krwiotwórczego

Część dorosłych może nie być świadoma, że zmaga się ze schorzeniem przewlekłym — jak wskazuje PZH, wielu z nich nie rozpoznało jeszcze swojej choroby. Warto omówić z lekarzem POZ, czy szczepienie jest wskazane, nawet jeśli ogólny stan zdrowia wydaje się dobry.

Choroby serca — ryzyko zawału i zapalenia mięśnia sercowego

Dane PZH potwierdzają, że infekcja grypowa może wywołać u osób z chorobami serca zapalenie mięśnia sercowego, prowadząc do arytmii lub nasilenia niewydolności krążenia. Ryzyko ciężkich powikłań kardiologicznych po grypie jest w tej grupie istotnie wyższe niż u zdrowych dorosłych.

Istotne jest też, że ryzyko nie kończy się z chwilą wyzdrowienia — według PZH ryzyko sercowo-naczyniowe, w tym zawału i udaru, może pozostawać podwyższone przez wiele miesięcy. Dla osób z chorobą wieńcową, po zawale lub z niewydolnością serca coroczne szczepienie przed sezonem to jeden z prostych kroków, który realnie zmniejsza to ryzyko.

Cukrzyca — grypa może wywołać dekompensację

Infekcja wirusowa zaburza gospodarkę węglowodanową, a u osób z cukrzycą może to prowadzić do nagłego pogorszenia wyrównania metabolicznego. Według PZH grypa należy do czynników mogących wywołać dekompensację cukrzycy — stan wymagający intensywnego leczenia i nierzadko hospitalizacji. Dotyczy to zarówno cukrzycy typu 1, jak i typu 2.

Osoby z cukrzycą, które regularnie wykonują badania kontrolne, mogą omówić szczepienie podczas wizyty w POZ — lekarz wystawia receptę na szczepionkę refundowaną. Informacje o badaniach monitorujących powikłania cukrzycy są dostępne w artykule Cukrzyca typ 2 — jakie badania kontrolne przysługują Ci co roku.

Choroby płuc — zaostrzenie przy infekcji wirusowej

Astma i POChP to choroby, w których drogi oddechowe są stale zmienione zapalnie lub zwężone. Infekcja grypowa nałożona na takie schorzenie może wywołać ostre zaostrzenie wymagające intensywnego leczenia lub hospitalizacji. PZH wskazuje, że schorzenia płuc jak astma i POChP istotnie zwiększają ryzyko komplikacji po grypie.

Skuteczność szczepionki przeciw grypie jest szacowana na 40–70% w zależności od sezonu. Nawet częściowa ochrona ma istotne znaczenie przy chorobie, która bez szczepienia może prowadzić do nagłego zaostrzenia wymagającego hospitalizacji.

Co przysługuje w sezonie 2026/2027

Zasady refundacji w sezonie 2026/2027 według PZH są następujące:

• bezpłatnie (100%): osoby w wieku 65 lat i więcej — szczepionki Influvac lub Vaxigrip
• z 50% refundacją (koszt ok. 26,65 zł): dorośli w wieku 18–64 lata — w tym wszystkie osoby z chorobami przewlekłymi w tej grupie wiekowej
• z 50% refundacją (koszt ok. 81,72 zł): dorośli od 60. roku życia — szczepionka Efluelda z podwyższoną dawką antygenów

Do skorzystania z refundacji szczepionki na grypę wymagana jest recepta — można ją uzyskać od lekarza, pielęgniarki, położnej lub farmaceuty.

Warto wiedzieć, że osoby z niektórymi chorobami przewlekłymi mogą mieć równocześnie wskazania do innych szczepień refundowanych. Informacje na ten temat — w artykule Pneumokoki — szczepienie nie tylko dla seniorów 65+.

Kiedy i jak się zaszczepić

PZH rekomenduje szczepienie przed rozpoczęciem sezonu epidemicznego — optymalnie w październiku lub listopadzie, ponieważ odporność wykształca się po ok. 2–3 tygodniach. Sezon w Polsce trwa zwykle od października do maja, ze szczytem zachorowań między styczniem a marcem.

Jeśli szczepienie nie było możliwe wcześniej, można je wykonać w dowolnym momencie sezonu — wartość ochronna jest nadal realna. Szczepienie dostępne jest w podmiotach leczniczych (przychodniach i szpitalach) oraz w wybranych aptekach (dla dorosłych). Kwalifikacji do szczepienia dokonuje lekarz lub pielęgniarka.

Przy chorobach przewlekłych warto wspomnieć o szczepieniu podczas najbliższej wizyty kontrolnej — lekarz może wpisać je w indywidualny plan opieki.

Pamiętaj: treści mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli podczas grypy doświadczasz nagłego pogorszenia oddychania, bólu w klatce piersiowej lub gwałtownego wzrostu stężenia glukozy — niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem lub zadzwoń na numer alarmowy 112.